Diz Protezi

Diz protezi, ileri evre diz kireçlenmesinde ağrıyı ve işlev kaybını gidermek için başvurulan cerrahi seçeneklerden biridir. Röntgende ileri kireçlenme görülmesi tek başına ameliyat nedeni sayılmaz. Karar; ağrının şiddeti, yürüme kapasitesi, günlük yaşamdaki kısıtlılık, dizdeki şekil bozukluğu ve daha önceki tedavilere verilen yanıt birlikte değerlendirilerek verilir. Temel hedef, ameliyat kararını doğru hastada ve doğru zamanda vermektir.

Diz protezi ne zaman gerekebilir?

• Ağrı gündelik yaşamı ciddi biçimde kısıtlıyorsa
• Yürünebilen mesafe giderek kısalıyorsa
• Merdiven çıkmak ve oturup kalkmak belirgin şekilde zorlaşmışsa
• Dinlenirken veya gece ortaya çıkan ağrı ön plana geçmişse
• Dizdeki eğrilik veya şekil bozukluğu ilerliyorsa
• Uygun ameliyatsız tedavilerle yeterli rahatlama sağlanamıyorsa

Protez için henüz erken olabilir mi?

Şikâyetleri hafif olan, günlük yaşamı fazla etkilenmeyen ya da ameliyatsız tedaviden fayda görme ihtimali bulunan hastalarda yalnızca görüntülemeye dayanarak protez yapmak gerekmez. Daha genç, kireçlenmesi dizin tek bir bölümüyle sınırlı ve bacak diziliminde bozukluk bulunan seçilmiş hastalarda eklemi koruyan cerrahiler de düşünülebilir. Yüksek tibial osteotomi (YTO), yük dağılımını değiştirerek doğal eklemi korumayı amaçlayan bu yöntemlerden biridir. Ameliyatsız seçenekler için Diz Kireçlenmesi Tedavisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Diz protezi nedir?

Diz protezinde dizin tamamı çıkarılıp yerine yeni bir eklem konmaz. Hasar görmüş eklem yüzeyleri hassas kemik kesileriyle hazırlanır; uyluk ve kaval kemiğinin uçları metal bileşenlerle kaplanır ve iki metal parçanın arasına özel bir polietilen yüzey yerleştirilir.

• Femoral bileşen: Uyluk kemiğinin ucunu kaplayan cilalı metal parça.
• Tibial plato: Kaval kemiğinin üst yüzeyine oturan metal taban.
• Polietilen ara yüzey: İki metal parça arasında kayma ve dönme hareketini sağlayan dayanıklı plastik.

Amaç ağrıyı azaltmak, diz işlevini iyileştirmek ve varsa bacak dizilimindeki bozukluğu düzeltmektir. İleri ve yaygın kireçlenmede çoğunlukla total diz protezi, kireçlenmenin dizin yalnızca bir bölümünde olduğu seçilmiş hastalarda ise parsiyel (unikondiler) diz protezi tercih edilebilir. Yöntem; kireçlenmenin dağılımı, bağların durumu, deformite ve hastanın klinik özelliklerine göre seçilir.

Ameliyat öncesi değerlendirme

Değerlendirmenin temelini muayene ve ayakta, yük verilerek çekilen direkt grafiler oluşturur. Gerekirse bacağın tüm dizilimini gösteren uzun bacak grafileri istenir; MR her hastada rutin olarak gerekmez. Muayenede diz hareketleri, bağ dengesi, deformitenin özellikleri ve yürüyüş incelenir; genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar ve cerrahi riskler gözden geçirilir.

Ameliyattan sonraki ilk günler

Bu dönemin öncelikleri ağrı kontrolü, erken hareket ve güvenli mobilizasyondur. Ağrı tedavisi hastanın ihtiyacına göre planlanır. Hasta genellikle ameliyatın ertesi günü yürüteçle ayağa kaldırılır. Hastanede kalış süresi genel duruma ve hareketlenmenin seyrine göre değişir.

İlk 6 haftada neler beklenir?

Bu dönemde yürüteç ya da benzeri bir destek kullanılabilir. Destek ihtiyacı yaşa, kas gücüne, dengeye, ameliyat öncesi yürüme kapasitesine ve ameliyat sonrası ilerlemeye göre belirlenir. Hedefler güvenli yürüyüş, diz hareket açıklığını artırmak, şişliği kontrol altında tutmak ve günlük işlere kademeli olarak dönmektir.

Diz protezinden sonra diz ne kadar bükülür?

Bükülme miktarı ameliyat öncesindeki hareket açıklığına, deformiteye, kas yapısına, rehabilitasyona ve kişinin iyileşme özelliklerine bağlıdır. Günlük işlerin çoğu için yeterli hareket hedeflenir; çoğu hastada amaç yaklaşık 110 derece ve üzerinde bükülmedir. Her hastada aynı açıya ulaşılamayabileceği unutulmamalıdır.

Tam iyileşme ne kadar sürer?

İyileşme aşamalı ilerler. Hastaların önemli bir kısmı ilk 6 haftada belirgin ilerleme gösterir; ancak kas gücünün, dengenin ve genel işlevin toparlanması daha uzun sürebilir. İlk aylarda dizde şişlik, ısı artışı ve aktivite sonrası rahatsızlık görülebilir. İyileşme hızını yaş, ameliyat öncesi işlev, kas gücü, ek hastalıklar ve rehabilitasyon belirler.

Diz protezi kaç yıl dayanır?

Günümüz protezlerinin büyük çoğunluğu uzun yıllar sorunsuz çalışabilir; yine de herkes için geçerli kesin bir süre vermek doğru değildir. Protez ömrünü yaş, aktivite düzeyi, vücut ağırlığı, protezin yerleşimi, kemik kalitesi ve zamanla gelişebilecek aşınma ya da gevşeme etkiler. Genç hastalarda ileride revizyon gerekebileceği karar aşamasında hesaba katılır.

Diz protezi ameliyatının riskleri

Diz protezi büyük bir ameliyattır ve her büyük cerrahide olduğu gibi bazı riskler taşır:

• Enfeksiyon
• Damar içinde pıhtı oluşumu
• Yara iyileşmesi sorunları ve kanama
• Dizde sertlik
• Süregelen ağrı
• Zamanla protezde aşınma veya gevşeme

Bu komplikasyonların hepsi sık görülmez. Her hastanın kişisel riskleri ayrı değerlendirilir ve önlenebilir riskler için gerekli tedbirler alınır.

Her diz protezi sonrası ağrı tamamen geçer mi?

Ameliyatın temel amacı kireçlenmeye bağlı ağrıyı azaltmak ve işlevi iyileştirmektir. Hastaların çoğunda belirgin düzelme sağlanır, ancak tamamen ağrısız bir diz garanti edilemez. Sonucu ameliyat öncesi hareket kısıtlılığı, kas gücü, deformite, eşlik eden hastalıklar ve beklentiler etkiler; bu nedenle beklentiler ameliyattan önce açıkça konuşulur.

Ağrılı veya sorunlu diz protezinde ne yapılır?

Protezden sonra süren ya da yeniden başlayan ağrı her zaman protezin değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez. Önce ağrının nedeni araştırılır: muayene ve uygun görüntüleme yapılır, gerekirse enfeksiyon için kan tahlilleri ve eklem sıvısı incelemesi istenir. Gevşeme, enfeksiyon, instabilite, aşınma ya da başka bir mekanik sorun saptanırsa revizyon cerrahisi gündeme gelebilir; kapsamı sorunun nedenine, mevcut implantlara ve kemik yapısına göre belirlenir.

Sık sorulan sorular

Hastanede kaç gün kalınır?

Süre genel duruma ve hareketlenmeye göre değişir; çoğunlukla 2 ila 3 günlük yatış yeterli olur.

Yürüteç veya baston ne kadar kullanılır?

İlk dönemde güvenlik için yürüteç kullanılır. Çoğu hastada 4 ila 6 haftalık yürüteç döneminin ardından destek azaltılarak bağımsız yürümeye geçilir; süre yaşa, kas gücüne, dengeye ve iyileşme hızına göre değişir.

Fizik tedavi gerekir mi?

Egzersiz ve hareket programı iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Evde yapılacak egzersizler anlatılır ve kontrollerde program ilerletilir; çoğu hastada ilk 3 ila 4 ay bu şekilde takip yeterlidir. Hareket açıklığı, kas gücü ya da yürüme beklenenin gerisinde kalırsa ayrıca fizik tedavi planlanabilir. Her hastaya rutin fizik tedavi önerilmez.

Ne zaman araba kullanabilirim?

Ameliyat edilen tarafa, ağrı kontrolüne, kas gücüne ve ani fren gibi hareketlerin güvenle yapılabilmesine bağlıdır. Sabit bir süre yerine kontrol muayenesindeki işlevsel duruma göre karar verilir.

Hangi aktiviteleri yapabilirim?

Yürüyüş, yüzme ve sabit bisiklet gibi düşük darbeli aktiviteler uygundur. Koşu, sıçrama ve ekleme tekrarlayan yüksek yük bindiren sporlar protezin uzun ömrü açısından genellikle önerilmez.

Diz protezi için değerlendirme

Karar yalnızca röntgen ya da MR görüntüsüne bakılarak verilmez. Muayene bulguları, ayakta çekilen grafiler, ağrının ve hareket kısıtlılığının günlük yaşama etkisi, bacak dizilimi ve önceki tedaviler birlikte değerlendirilir. Protez için erken görülen hastalarda ameliyatsız ya da eklemi koruyan seçenekler de konuşulur.