Femur başı avasküler nekrozu (AVN), halk arasında kalça çökmesi olarak bilinir ve pek çok hasta için kaygı verici bir tanıdır. Ancak AVN her hastada aynı şekilde ilerlemez ve her zaman protez gerektirmez.
AVN nedir?
Femur başını besleyen kan akışı azaldığında ya da durduğunda kemik dokusu zayıflar ve zamanla yük taşıma kapasitesini yitirir. İleri evrelerde kemikte çöküş ve eklem yüzeyinde hasar gelişebilir.
Her hastada ilerler mi?
Hayır. Bazı hastalarda erken tanı konur, tablo uzun süre sabit kalır ve çöküş hiç gelişmeyebilir. Bazılarında ise hastalık hızla ilerler ve günlük yaşamı bozan ağrı başlar.
İlerlemeyi belirleyen etkenler
- Hastalığın evresi: Çöküş öncesinde yakalanırsa ilerleme durabilir ya da yavaşlayabilir; çöküş sonrasında eklem yüzeyi bozulur ve protez olasılığı belirgin biçimde artar.
- Lezyonun büyüklüğü ve yeri: Küçük tutulumun seyri daha iyidir; yük taşıyan bölgedeki geniş tutulumda risk yüksektir.
- Yaş ve aktivite düzeyi: Genç ve aktif kişilerde eklem daha fazla yüklendiğinden hastalık hızlı ilerleyebilir; yine de genç yaş tek başına protez gerektirmez.
- Altta yatan neden: Kortizon kullanımı, alkol, travma ve bazı sistemik hastalıklar seyri etkiler.
MR'da neye bakılır?
Tanı ve takipte en değerli yöntem MR'dır. Nekroz alanının boyutu, kemik ödemi, çöküş bulguları ve kıkırdağın durumu incelenir. Karar tek bir görüntüye göre değil, klinik bulgular ve seri kontrollerle birlikte verilir.
Protez ne zaman gerekir?
Erken evrede ya da yalnızca MR'da AVN saptandığı için protez gerekmez. Protez genellikle kemikte çökme, eklem yüzeyinde bozulma ve günlük yaşamı ciddi kısıtlayan ağrı varlığında düşünülür. Protez AVN için bir yenilgi değildir; uygun hastada uygun zamanda yapıldığında ağrısız ve aktif bir yaşam sağlar.
Her AVN hastası aynı mıdır?
Kesinlikle hayır. Bazı hastalarda erken dönemde yakın izlem yeterli olabilirken, bazılarında protezi ertelemek ekleme ek zarar verebilir. Seçilmiş hastalarda kök hücre, cerrahiye yardımcı bir yöntem olarak kullanılabilir. En doğru karar kişiye özel değerlendirmeyle verilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerine geçmez. Şikâyetlerinizin değerlendirilmesi için randevu oluşturabilirsiniz.
Yazar
Prof. Dr. Ferhat Say
Ortopedi ve travmatoloji ile ortopedik onkoloji uzmanı. Kalça ve diz protezi, revizyon protez cerrahisi ve kemik-yumuşak doku tümörleri üzerine çalışmaktadır.
Özgeçmiş
